RİZEHARİTASI

Rize'nin Tarihi Camileri

Rize'nin şehir merkezinden İkizdere'nin geleneksel ahşap-taş camilerine uzanan dört önemli yapı.

Rize'nin Tarihi Camileri

Rize'deki cami mimarisi; taş ve ahşabın birlikte kullanımı, eğimli araziye uyum, yerel ahşap işçiliği ve şehir merkezindeki Osmanlı döneminden kalan yapılarla dikkat çeker. Aşağıdaki dört yapı ayrı ayrı incelenmiştir.

🕌 İslampaşa (Kurşunlu) Camii

Rize Merkez · İslampaşa Mahallesi

Tarihçe

İslampaşa Camii, Rize merkezde İslampaşa Mahallesi'nde geniş bir hazire içerisinde bulunan önemli bir Osmanlı dönemi camisidir. Kaynaklarda İslam Paşa Camisi ve Kurşunlu Camisi adlarıyla da geçer. Hicri 978 / Miladi 1571 yılında İskender Cafer Paşa tarafından yaptırıldığı belirtilmektedir.

Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, İslampaşa Camii'ni şehir merkezindeki camiler arasında Osmanlı klasik döneminin belirgin örneği olarak tanımlar. Bu yönüyle yapı, Rize'nin daha sonraki yerel mimari özelliklerinden ayrılan önemli bir erken dönem örneğidir.

Mimari Özellikleri

  • Moloz taştan inşa edilmiştir.
  • Dikdörtgen planlı bir yapıya sahiptir.
  • Kubbesi 24 pencere ile aydınlatılmıştır.
  • Taş ve kubbeli Osmanlı klasik dönem anlayışının Rize'deki önemli örneklerindendir.
  • Geniş hazire içerisinde yer alması, yapının tarihî çevresini de önemli kılar.

Kültürel Önemi

Rize'nin şehir merkezinde günümüze ulaşan tarihî camiler arasında özel bir yere sahiptir. Bakanlık kaynaklarında da tarihi özelliğini belirgin biçimde koruyan başlıca merkez camilerinden biri olarak öne çıkar.

📍 Haritada Gör

🕌 Orta Camii

Rize Merkez · Yeniköy / Timya Vadisi

Tarihçe

Orta Camii'nin ilk yapısı Hicri 1150 / Miladi 1737 yılına tarihlenmektedir. Kaynaklarda yapının geçmişte Hüseyin Ağa Camii, Dizdar Hüseyin Ağa Camii ve Mumcuoğlu Camii gibi adlarla da anıldığı görülmektedir.

I. Dünya Savaşı sonrasında yanan cami 1929 yılında onarılmış, ancak bu onarım yeterli olmamış ve 1941 yılında Hacı Memiş Efendi'nin öncülüğünde yeniden inşa edilmiştir. Tarihî yapı 2018 yılında bulunduğu yerde tamamen yıkılmış; Timya Vadisi'nde aslına uygun olarak yeniden inşa edilerek 29 Mart 2019 tarihinde ibadete açılmıştır.

Mimari Özellikleri

  • Dikdörtgen planlı harim yapısına sahiptir.
  • Kalın taş duvarlar ve kırma çatı kullanılmıştır.
  • Kuzey, doğu ve batı cephelerinde girişleri bulunur.
  • Son cemaat mahalli bulunmayan yapının giriş kısmı üzerinde mahfil yer alır.
  • Alt sırada yuvarlak kemerli büyük pencereler, üst sırada ikiz pencereler bulunur.
  • Ahşap tavanda ortada ahşap bir kubbe bulunur.
  • Minare yerli siyah taştan yapılmış ve tek şerefelidir.

Taşınma ve Günümüzdeki Yapı

Orta Camii'nin bugünkü konumu, tarihî yapının korunarak Timya Vadisi'ne taşınması ve yeniden kurulması sürecinin sonucudur. Rize Belediyesi ve Diyanet kaynakları, yeni yapının önceki caminin görünüm ve ölçülerine uygun şekilde oluşturulduğunu belirtmektedir.

Orta Camii için “1737'den kalan yapı” ile “2018-2019'da Timya Vadisi'nde yeniden kurulan yapı” ayrımını sayfada özellikle koruduk. Böylece tarihî geçmiş ile bugünkü fiziksel yapı birbirine karıştırılmamıştır.
📍 Haritada Gör

🕌 Şeyh Camii

Rize Merkez · Piriçelebi Mahallesi

Tarihçe

Şeyh Camii'nin ilk yapısı Hicri 1123 / Miladi 1711 yılında El Hac Muhammed Efendi tarafından yaptırılmıştır. İlk yapı zaman içinde onarılamaz hale gelmiş ve yerine 1953-1965 yılları arasında bugünkü cami inşa edilmiştir.

2014 yılında restore edilen yapı, Rize şehir merkezinin önemli tarihî ve dinî yapılarından biri olarak kullanılmaya devam etmektedir. Piriçelebi Mahallesi'ndeki konumu nedeniyle şehir merkezindeki tarihî doku içerisinde değerlendirilir.

Mimari Özellikleri

  • Kare planlı ana harim mekânına sahiptir.
  • Kuzeyde dikdörtgen planlı son cemaat yeri bulunur.
  • Ana mekân geniş bir çift kademeli kubbe ile örtülüdür.
  • Ana kubbenin çevresinde dört yarım kubbe yer alır.
  • Son cemaat yeri beş küçük kubbe ile örtülüdür.
  • Yapıda tamamen kesme taş malzeme kullanılmıştır.
  • Kuzeydoğu ve kuzeybatıda iki tek şerefeli minare bulunur.
  • Girişte mermer kitabe, içeride mermer mihrap ve minber ile ahşap/kalem işi süslemeler bulunur.
  • Kubbe eteklerindeki bazı pencerelerde vitray süslemeler görülür.

Rize Mimarisindeki Yeri

Şeyh Camii, Rize merkezindeki diğer tarihî camilerden daha anıtsal ölçekteki düzeni ve çift minareli görünümüyle dikkat çeker. Doğu Karadeniz Kültür Envanteri, yapının taş işçiliği, kubbeli kuruluşu ve iç süslemeleriyle ayrıntılı bir mimari karakter taşıdığını belirtmektedir.

📍 Haritada Gör

🕌 Konaklar (Şimşirli) Camii

Rize · İkizdere · Şimşirli Köyü, Orta Mahalle

Tarihçe

Şimşirli Köyü Camii, İkizdere'nin geleneksel cami mimarisinin dikkat çekici örneklerinden biridir. Caminin kitabesine göre Hicri 1265 / Miladi 1849 yılında inşa edilmiştir. Yapının Ahmet Usta tarafından yapılmış olabileceği bazı yazılı kaynaklarda belirtilmekle birlikte bu bilgi kesin değildir.

Caminin mihrap alınlığında Hicri 1270 / Miladi 1854 tarihi okunmaktadır. Bazı araştırmacılar bu tarihin süsleme çalışmalarının caminin inşasından yaklaşık beş yıl sonra da devam ettiğine işaret edebileceğini değerlendirmiştir.

Mimari Özellikleri

  • Eğimli araziye yerleşen iki katlı bir yapıdır.
  • Alt kat kesme taş, üst kat ahşap malzemeden yapılmıştır.
  • Kare planlı ana mekânın kuzeyinde açık son cemaat yeri bulunur.
  • Son cemaat yeri altı sütun tarafından taşınır.
  • Kırma çatı Marsilya kiremit ile örtülüdür.
  • Kuzeybatıda tek şerefeli betonarme minare bulunur.
  • Kuzeyde ayrıca eğitim amaçlı yapılmış bir yapı yer alır.
  • Ahşap giriş kapısı at nalı formundadır ve çevresinde lale motifli bordür bulunur.
  • U planlı kadınlar mahfili ahşap dikmelerle taşınır ve ortasında köşk bölümü vardır.
  • Mihrabın, minberin ve tavanın ahşap işçiliği özellikle dikkat çekicidir.

Ahşap Süsleme ve Geleneksel Mimari

Şimşirli Camii, Rize'nin dağınık yerleşme karakterine uyum sağlayan küçük ölçekli köy camilerinin özelliklerini taşır. Kestane ağacından yapılan süslemeler, ahşap mihrap ve minber, tavan göbeği ve kadınlar mahfilindeki işçilik yapının en belirgin unsurlarıdır.

Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Şimşirli'deki minberde stilize vazoda çiçek kompozisyonlarının görüldüğünü ve bu tür ahşap işçiliğinin bölgedeki geleneksel cami mimarisinin önemli örneklerinden olduğunu belirtmektedir.
📍 Haritada Gör

📚 Kaynak ve Doğrulama

Sayfadaki tarihçe ve mimari bilgiler öncelikle Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Doğu Karadeniz Kültür Envanteri Projesi ve Rize İl Müftülüğü kaynakları karşılaştırılarak hazırlanmıştır. Özellikle Orta Camii'nin taşınması ve yeniden inşası ile Şeyh Camii'nin tarihçe/mimari bilgileri için ilgili kurum kayıtları esas alınmıştır.

  • Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Camiler: https://rize.ktb.gov.tr/TR-127866/camiler.html
  • Kültür Portalı – Kurşunlu / İslampaşa Camii: https://kulturportali.gov.tr/turkiye/rize/gezilecekyer/kursunlu-camii-slampasa-camii
  • Doğu Karadeniz Kültür Envanteri – Şeyh Camii: https://karadeniz.gov.tr/seyh-camii/
  • Doğu Karadeniz Kültür Envanteri – Orta Camii: https://karadeniz.gov.tr/orta-camii/
  • Doğu Karadeniz Kültür Envanteri – Şimşirli Köyü Camii: https://karadeniz.gov.tr/simsirli-koyu-camii/
  • Rize İl Müftülüğü – Orta Camii'nin tarihî süreci: https://rize.diyanet.gov.tr/sayfalar/contentdetail.aspx?ContentId=1389&MenuCategory=Kurumsal